Właśnie taką szczególną formę testamentu – testament audiowizualny proponuje wprowadzić Ministerstwo Sprawiedliwości.

Ministerstwo Sprawiedliwości opracowało projekt ustawy zmieniającej kodeks cywilny i kodeks postępowania cywilnego, na podstawie której zostałaby wprowadzona zupełnie nowa forma testamentu, określona w projekcie jako testament audiowizualny.

Gdzie w systemie prawnym znalazłby się testament audiowizualny?

Testament audiowizualny miałby być traktowany jako testament ustny szczególny, co oznacza, że mógłby zostać sporządzony jedynie w przypadkach wyjątkowych, ściśle wskazanych w przepisach prawa.

W projekcie opracowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości do kodeksu cywilnego zaproponowano dodanie nowego przepisu: art. 952 § 1¹ k.c., który wprowadziłby testament ustny audiowizualny sporządzony za pomocą urządzenia nagrywającego obraz i dźwięk oraz utrwalony na trwałym nośniku.

Kiedy można byłoby sporządzić taki testament?

Testament audiowizualny można byłoby sporządzić jedynie w następujących przypadkach:

• musiałaby istnieć obawa rychłej śmierci
• oraz jednocześnie nie byłoby możliwości lub byłoby poważnie utrudnione sporządzenie testamentu w zwykłej formie.

Obie przesłanki musiałyby wystąpić łącznie.

Dlaczego testament audiowizualny miałby być testamentem szczególnym, a nie zwykłym?

Mimo wielu korzyści ustawodawca w proponowanym projekcie nie zdecydował się, aby testament audiowizualny był zwykłą formą testamentu dostępną dla każdego w każdej sytuacji.

Główne wyjaśnienie takiej decyzji to duże ryzyko sfałszowania nagrania, zwłaszcza przy użyciu nowoczesnych technologii i sztucznej inteligencji.

W związku z tym zmiana proponowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości zakłada, że testament wideo miałby być wyłącznie formą szczególną, możliwą do użycia tylko w sytuacji zagrożenia życia, kiedy skorzystanie ze zwykłej formy testamentu nie jest możliwe.

Jak miałby wyglądać testament audiowizualny?

Taki testament:

• miałby być sporządzony przy pomocy urządzenia rejestrującego zarówno dźwięk jak i obraz,
• mógłby nagrać sam testator albo osoba trzecia,
• musiałby zawierać datę i miejsce nagrania (data i miejsce podane przez testatora),
• nie wymagałby świadków,
• musiałby być zapisany na trwałym nośniku (np. pendrive, płyta CD/DVD, karta pamięci, dysk, e-mail).

Pod pojęciem „trwałego nośnika” należałoby rozumieć materiał lub narzędzie, które przechowuje informacje w sposób umożliwiający ich odtworzenie w niezmienionej formie oraz umożliwiający dostęp do informacji w przyszłości przez odpowiedni czas.

Co działoby się po nagraniu takiego testamentu? Procedura związana z testamentem audiowizualnym

Tutaj w proponowanym projekcie ustawy pojawiają się ważne kwestie.

Po pierwsze, ten kto posiadałby takie nagranie – testament audiowizualny byłyby zobowiązany przekazać je do sądu.

Obowiązek dostarczenia nośnika dotyczyłby każdej osoby, która posiadałaby dostęp do nagrania. Taka osoba miałaby określony czas na przekazanie nagrania:

• 1 miesiąc od sporządzenia nagrania albo
• 3 miesiące od otwarcia spadku czyli od śmierci testatora.

To bardzo ważne, bo brak przekazania nagrania mógłby spowodować, że testament nie zostałby w ogóle uwzględniony.

Jakie działania podejmowałby sąd?

Po otrzymaniu nagrania sąd:

1. Odtworzyłby nagranie,
2. Sporządziłby protokół z odtworzenia testamentu audiowizualnego (podobny do protokołu otwarcia i ogłoszenia tradycyjnego testamentu.
3. Przechowywałby nośnik w szafie pancernej sądu (taki obowiązek został wskazany w projekcie ustawy).

Jednym z kluczowych zadań sądu byłaby również ocena, czy spadkodawca w chwili nagrania działał świadomie i swobodnie.

Po co wprowadzać testament audiowizualny?

Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje, że celem wprowadzenia testamentu audiowizualnego jest stworzenie narzędzia, które:

• umożliwi sporządzenie testamentu większej liczbie osób w sytuacjach nagłych, zagrożenia życia,
• będzie bardziej osobiste, gdyż testator może wyjaśnić swoje decyzje, pożegnać bliskich,
• pomoże sądowi ocenić stan świadomości spadkodawcy,
• zwiększy autentyczność przekazu – widzimy obraz, słyszymy głos.

Czy jest jakieś ryzyko związane z taką formą testamentu?
W uzasadnieniu projektu podkreśla się, że głównym zagrożeniem związanym z taką formą testamentu jest ryzyko jego sfałszowania przy użyciu nowoczesnych technologii i sztucznej inteligencji, np. przy użyciu AI. W związku z tym testament audiowizualny byłby jedynie formą szczególną z ograniczonym zakresem zastosowania i kontrolą sądu.

Testament wideo. Czy to przyszłość prawa spadkowego?

Jedną z największych zalet testamentu nagranego w formie wideo jest to, że można zobaczyć cały przebieg składania ostatniej woli. Na nagraniu widać nie tylko testatora wypowiadającego ostatnią wolę, ale także jego zachowanie, emocje, mowę ciała. Dzięki temu można ocenić, czy działał świadomie i spokojnie, w jakim był stanie podczas wypowiadania testamentu. Dodatkowo testator mógłby szerzej wyjaśnić motywy swoich decyzji, na przykład dlaczego daną osobę ustanawia spadkobiercą a innej nie.

Z drugiej strony mamy też pewne ryzyko. Żyjemy w czasach, w których nagrywamy filmy prawie każdego dnia: telefonem, kamerą. Są to zarówno filmy z uroczystości jak i krótkie filmiki często nagrywane i przesyłane lub publikowane dla żartu. Może nasuwać się więc pytanie:

Czy w natłoku codziennych nagrań takie wideo nie utraci powagi jako dokument wyrażający ostatnią wolę?

Jeżeli taka zmiana zostanie uchwalona, będzie to pierwszy w Europie testament audio-wideo dopuszczony wprost przez przepisy prawa.

Czy to dobry kierunek?
Czy nagranie byłoby bezpieczniejsze niż papier?

I czy taki testament nie powinien być testamentem zwykłym, dopuszczalnym dla każdego w każdej sytuacji?

Czas pokaże.

Na razie jest to jedynie propozycja Ministerstwa Sprawiedliwości. Projekt nie został jeszcze skierowany do Sejmu ani nawet przyjęty przez Radę Ministrów.

Będę Was informować o dalszych losach tego pomysłu.

Prawo spadkowe jest tematem, który wielu z nas odkłada „na później”. Wiem, że temat ten nie należy do najłatwiejszych i najprzyjemniejszych. Niestety takie też w życiu bywają.

Testament bardzo często wydaje się czymś, co dotyczy tylko osób starszych lub bardzo zamożnych. Jednak to nie do końca prawda. Życie pokazuje, że warto jasno określić swoją wolę na wypadek śmierci. Pomaga to uniknąć nieporozumień, daje spokój bliskim i pokazuje ostatnią wolę zmarłego.

Przygotowałam dla Was Niezbędnik Spadkowy – krótki poradnik, który pomoże Ci podjąć decyzję, czy potrzebujesz testamentu i kiedy warto spisać testament.
Przeczytaj listę punkt po punkcie i sprawdź, czy spisanie testamentu jest Ci rzeczywiście potrzebne.

Niezbędnik Spadkowy – Checklista czy potrzebujesz testamentu

PO PIERWSZE   Czy masz majątek, który chciałbyś rozdzielić w konkretny sposób?

• Masz mieszkanie, dom, działkę, samochód, oszczędności, dzieła sztuki, papiery wartościowe?
• Chcesz, aby po Twojej śmierci majątek trafił do konkretnej osoby/ osób (niekoniecznie tylko do najbliższej rodziny)?
• Chcesz, aby po Twojej śmierci poszczególne przedmioty trafiły do konkretnej osoby/osób?

➡ Jeśli tak, testament to najlepszy sposób, by uniknąć sporów i nieporozumień oraz przedstawić swoją wolę.

PO DRUGIE   Czy żyjesz w nieformalnym związku?

• Nie jesteście małżeństwem, ale wspólnie prowadzicie dom lub macie wspólny majątek?
• Jesteście w nieformalnym związku partnerskim, żyjecie w konkubinacie?

➡ Czy partner dziedziczy bez ślubu? W świetle prawa Twój partner (konkubent) z nieformalnego związku nie dziedziczy z ustawy! Bez testamentu wszystko przypadnie spadkobiercom ustawowym.
➡ Testament pozwala zabezpieczyć partnera lub partnerkę z nieformalnego związku.

PO TRZECIE   Czy masz dzieci z różnych związków?

• Masz dzieci z różnych związków, z poprzedniego małżeństwa lub relacji?
• Chcesz w określny sposób podzielić swój majątek pomiędzy poszczególne dzieci (niekoniecznie po równo)?

➡Bez testamentu dziedziczenie będzie odbywać się na podstawie ustawy, czyli wszystkie dzieci zgodnie z ustawą dziedziczą po równo.

PO CZWARTE   Czy masz osoby, które chcesz wyróżnić albo pominąć w dziedziczeniu?

• Chcesz zapisać coś konkretnego wnukowi, przyjacielowi, organizacji charytatywnej?
• Nie chcesz, aby dana osoba dziedziczyła po Tobie?
• ➡ Bez testamentu dziedziczenie następuje na podstawie ustawy. Nie masz wtedy wpływu na to kto będzie dziedziczył.

➡ Testament pozwala Ci w pełni decydować o swoim majątku.

PO PIĄTE   Czy prowadzisz firmę lub działalność gospodarczą?

• Jesteś właścicielem firmy, prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, masz udziały w spółce udziałów?
• Zależy Ci na ochronie firmy przed podziałem lub sprzedażą po Twojej śmierci?
• Chcesz, aby firma nadal funkcjonowała po Twojej śmierci?

➡ Brak testamentu może sparaliżować firmę po Twojej śmierci.
➡ W testamencie możesz wskazać, kto ma przejąć firmę  lub jak mają zostać podzielone udziały.

➡ Zastrzegam, że sukcesja firmy, biznesu to jednak temat bardziej złożony i wymaga podjęcia wielu czynności. Sam testament nie wystarczy w pełni zabezpieczyć firmy, w szczególności jeśli chodzi o firmę prowadzoną w formie jednoosobowej działalności gospodarczej.

PO SZÓSTE   Czy chcesz uniknąć rodzinnych konfliktów?

• Wiesz, że Twoja rodzina ma różne oczekiwania co do spadku?
• Ustalałeś ustnie, rozmawiałeś z rodziną na temat swojego majątku i jego podziału po Twojej śmierci?
• Chcesz uniknąć sporów sądowych między członkami rodziny?

➡ Jasny testament może zapobiec długim procesom sądowym i napięciom między bliskimi.
➡ Testament to często najlepszy sposób na zachowanie rodzinnego spokoju (a przynajmniej na podjęcie próby zachowania rodzinnego spokoju i zgody w rodzinie).

PO SIÓDME   Czy chcesz zaoszczędzić rodzinie czasu i formalności?

• Testament może uprościć i przyspieszyć formalności związane ze stwierdzeniem nabycia spadku/poświadczeniem dziedziczenia.
• Jasny, poprawnie sporządzony testament może ograniczyć ryzyko sporów w sądzie.

➡ Dzięki temu Twoi bliscy mogą uniknąć trudności i zaoszczędzić czas.

Podsumowanie: Kiedy warto spisać testament?

• Masz jakikolwiek majątek (nawet niewielki)
• Żyjesz w związku nieformalnym
• Masz dzieci z różnych związków
• Chcesz kogoś szczególnie uhonorować lub pominąć
• Prowadzisz firmę
• Zależy Ci na spokoju w rodzinie

Jeżeli przynamniej na jedno z powyższych pytań odpowiedziałeś „tak”, warto sporządzić testament. Testament to nie tylko dokument prawny, ale także sposób na uporządkowanie swoich spraw i zadbanie o bliskich.

Wskazówka na koniec:

Testament możesz sporządzić:

• samodzielnie – Dowiedz się więcej w artykule: Testament własnoręczny- co powinien zawierać i jakie są najczęstsze błędy
• lub u notariusza (rozwiązanie bezpieczniejsze i trudniejsze do podważenia).

W pewnych przypadkach nie warto odkładać spraw na później. Decyzja, którą podejmiesz dziś, może kiedyś oszczędzić Twoim bliskim wielu problemów.

„Co stanie się z moim psem (kotem), gdy mnie zabraknie?”

Czy zwierzę domowe wchodzi w skład spadku? Czy można zostawić zwierzę komuś w testamencie? Jak zabezpieczyć przyszłość swojego pupila?

Odpowiedzi na te pytania wcale nie są takie oczywiste.

W dzisiejszym wpisie postaram się przybliżyć Ci tę tematykę. W artykule będę wyjaśniać te kwestie na przykładzie psa, ponieważ kocham psy, ale artykuł i omówione zagadnienia dotyczą także innych zwierząt domowych. Zachęcam więc do lektury także miłośników kotów i innych pupili.

Definicja zwierzęcia według prawa

Zacznijmy od podstaw.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt: „Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę”. Jednak, co bardzo istotne, w ustępie 2 tej ustawy jest wskazane, że: „W sprawach nieuregulowanych w ustawie do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy.”

Czy pies wchodzi w skład spadku?

Co to właściwie oznacza z perspektywy prawa spadkowego?

Kwestie dotyczące dziedziczenia zwierząt nie zostały uregulowane w ustawie o ochronie zwierząt, a więc trzeba w tym zakresie stosować odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy.

Oznacza to, że chociaż pies zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt, nie jest rzeczą, lecz istotą żyjącą ze zdolnością do odczuwania cierpienia, to w ujęciu prawa spadkowego jest on traktowany jako składnik majątku zmarłego podobnie jak inne rzeczy.

Dlatego pies, tak jak samochód, mieszkanie czy kolekcja książek, wchodzi do masy spadkowej, czyli podlega dziedziczeniu.

Kto dziedziczy psa po właścicielu?

Właścicielem zwierzęcia domowego staje się osoba:

• na rzecz której spadkodawca zapisał w testamencie zwierzę (zapisobierca)
• która została wskazana w testamencie jako spadkobierca (spadkobierca testamentowy),
• albo spadkobierca ustawowy – osoba, która dziedziczy majątek z ustawy, jeśli nie było testamentu.

Jeżeli zmarły nie zostawił żadnych dyspozycji co do swojego pupila (na przykład nie zapisał go nikomu), zwierzę przechodzi na własność osoby, która odziedziczyła spadek.

Domyślam się, że za chwilę ktoś z Was może podnieść protest i powiedzieć: „Ale przecież to żywa istota, nie przedmiot!”

Zgadzam się. I tu pojawia się problem.

W prawie cywilnym, a dokładnie w prawie spadkowym, nie ma przepisów, które wprost regulowałyby, na jakich zasadach ma być dziedziczone zwierzę domowe, kto ma obowiązek opieki nad zwierzęciem po śmierci właściciela, jak ta opieka nad zwierzęciem ma wyglądać. W związku z tym w praktyce często zdarzają się nieporozumienia, konflikty, a czasami nawet dochodzi do porzucenia zwierzęcia.

Co się dzieje, jeśli spadkobierców jest kilku?

Tutaj pojawia się kolejna kwestia. W takiej sytuacji zwierzę jako przedmiot spadku staje się współwłasnością wszystkich spadkobierców. Dziedziczą oni psa wspólnie, w odpowiednich udziałach. Formalnie każdy z nich jest właścicielem psa. Co więcej, każdy ze spadkobierców ma obowiązek opieki i utrzymania psa, a także każdy z nich ponosi odpowiedzialność za psa. Do momentu dokonania działu spadku żaden ze spadkobierców nie może samodzielnie decydować w ważnych sprawach dotyczących zwierzęcia.

Co więc zrobić w takiej sytuacji?

Wówczas najlepszym rozwiązaniem wydaje się dokonanie działu spadku, co pozwoli na formalne ustalenie, który ze spadkobierców przejmie psa i będzie za niego odpowiedzialny. Dział spadku można przeprowadzić w drodze umowy albo sądownie. Podczas działu spadku można rozliczyć wszystkie koszty, które dany spadkobierca poniósł na opiekę nad psem. Od momentu działu spadku odpowiedzialność za zwierzę ponosi wyłącznie ten spadkobierca, który formalnie otrzymał psa w podziale. 

Nie ma testamentu, nie ma zapisu. Nikt nie chce psa. Co wtedy?

Jeśli żaden ze spadkobierców nie chce zająć się psem, spadkobiercy powinni zabezpieczyć opiekę nad nim.

Spadkobiercy mogą:

• przekazać psa wybranej zaufanej osobie, zawierając z nią umowę w tym zakresie,
• przekazać psa do odpowiednich instytucji: schroniska, fundacji,
• zawiadomić służby lub gminę lub organizacje prozwierzęce.

Nie należy porzucać zwierzęcia. Pozostawienie go bez opieki może stanowić naruszenie ustawy o ochronie zwierząt i innych przepisów.

Czy można przekazać psa w testamencie?

Tak. I jest to najlepsze możliwe rozwiązanie.

Zwierzę możesz zapisać w testamencie konkretnej osobie.

Jak to zrobić:

1)Możesz przekazać psa zapisem windykacyjnym w testamencie notarialnym.

Z chwilą Twojej śmierci określona osoba automatycznie stanie się właścicielem zwierzęcia.

2) Możesz w testamencie dokonać zapisu zwykłego z poleceniem na rzecz określonej osoby, która po Twojej śmierci ma zostać właścicielem psa i zapewnić mu opiekę.

Z chwilą Twojej śmierci spadkobierca będzie zobowiązany przekazać zwierzę osobie wskazanej w testamencie.  Możesz w testamencie zobowiązać spadkobiercę, by przekazał konkretnej osobie pieniądze na opiekę nad Twoim pupilem.

Jak zabezpieczyć swojego psa na wypadek śmierci?

Poniżej przygotowałam krótką listę, która może okazać się pomocna:

1)  Porozmawiaj z rodziną i przyjaciółmi, czy ktoś zechce przejąć opiekę nad Twoim pupilem.

2) Wskaż opiekuna w testamencie.

3) Zapisz opiekunowi w testamencie środki na utrzymanie zwierzęcia.

4) Jeśli nikt z bliskich nie będzie chciał zaopiekować się zwierzęciem, możesz zapisać go w testamencie na rzecz wybranej fundacji lub stowarzyszenia.

5) Zamieść informację np. w portfelu, że masz zwierzę i komu należy je przekazać w razie nagłego wypadku.

Zwierzęta domowe nie są rzeczami, ale w świetle prawa spadkowego wchodzą w skład spadku. Ich los po śmierci właściciela zależy głównie od tego, czy zadbamy o to wcześniej. Możesz zapisać zwierzę konkretnej osobie w testamencie, nałożyć polecenie testamentowe zaopiekowania się pupilem, a przede wszystkim wcześniej porozmawiać z bliskimi i przyjaciółmi na ten temat.

Jeżeli masz psa, kota czy inne zwierzę, pomyśl o tym, ponieważ nikt nie zna Twojego pupila tak dobrze jak Ty.

Jedną z podstawowych form testamentu jest testament własnoręczny.

Testament własnoręczny określa się także mianem testamentu holograficznego.

Jest to dokument, który nie wymaga notariusza ani dodatkowych formalności czy kosztów. W związku z tym jest jedną z najczęściej wybieranych form.

Niestety prostota nie zawsze oznacza brak ryzyka. Mały błąd może sprawić, że testament będzie nieważny lub będzie łatwo go podważyć.

Moje doświadczenie pokazuje, że wiele osób popełnia błędy sporządzaniu testamentu własnoręcznego. Przeczytaj artykuł i sprawdź, jakie wymogi prawne musi spełniać testament własnoręczny oraz jakie są najczęstsze błędy przy jego sporządzaniu.

Co powinien zawierać testament własnoręczny, aby był ważny?

Zgodnie z art. 949 § 1 i § 2 k.c. testament powinien być napisany w całości pismem ręcznym, podpisany i opatrzony datą.

Oto wymogi prawne sporządzenia ważnego testamentu własnoręcznego:

Cały testament napisany pismem ręcznym

Cały tekst musi być napisany własnoręcznie przez testatora – spadkodawcę. Pisanie na komputerze czy drukowanie sprawia, że dokument nie spełnia wymogów formalnych, przez co jest nieważny.

Data sporządzenia testamentu

Data pozwala ustalić, kiedy testament powstał, chroni przed wątpliwościami, w szczególności, jeśli spadkodawca sporządził kilka testamentów w różnym czasie i wszystkie pozostawił.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami brak daty na testamencie nie powoduje jego nieważności, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do jego treści lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.

Podpis testatora

Podpis testatora – spadkodawcy na końcu dokumentu jest niezbędny, aby testament miał moc prawną i był ważny. Podpis musi być własnoręczny. Najlepiej, aby podpis składał się z imienia i nazwiska, ale uznaje się także podpis z inicjałem imienia i nazwiskiem albo z samym nazwiskiem, w szczególności jeśli w praktyce testator w takim podpisem posługiwał się też przy innych okazjach.

5 najczęstszych błędów w testamentach własnoręcznych

Najczęstsze błędy w testamentach własnoręcznych to:

1. Testament napisany na komputerze – nawet jeśli treść jest jasna i podpisana, testament wydrukowany lub zapisany w edytorze tekstu nie spełnia wymogu własnoręczności.
2. Brak własnoręcznego podpisu na testamencie – testament nie został podpisany odręcznym podpisem, a na przykład został podpisany podpisem elektronicznym. Taki testament nie spełnia wymagań przepisów prawa spadkowego.
3. Brak daty na testamencie – jeśli jest kilka testamentów brak daty utrudnia ocenę, który z nich jest ważny. Brak daty lub niepełna data nie zawsze powodują nieważność testamentu, ale mogą utrudniać ocenę treści testamentu i prowadzić do sporów i dłuższego postępowania sądowego.
4. Zbyt ogólne lub nieprecyzyjne zapisy – brak wskazania udziałów przy dzieleniu majątkiem. Przykład: “Dzieci mają podzielić się majątkiem”. Testament powinien sprecyzować, jaki procent lub udział majątku mają otrzymać poszczególni spadkobiercy. Nieprecyzyjne określenie przedmiotu zapisu. Przykład: “Przekazuję mieszkanie synowi”, ale spadkodawca miał dwa mieszkania.
5. Brak wyraźnego wskazania kto jest spadkobiercą lub przekazanie określonym osobom poszczególnych przedmiotów, które wyczerpują prawie cały spadek – testament musi jednoznacznie wskazywać, kto dziedziczy majątek. Nieprecyzyjne określenia prowadzą do wątpliwości. Przykład: “Córce zapisuję mieszkanie. Synowi działkę” – bez wskazania kto jest spadkobiercą.

Dlaczego staranność przy sporządzaniu testamentu ma znaczenie?

Testament jest dokumentem prawnym, a jego cel to jak najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy oraz ochrona interesów spadkobierców i uniknięcie konfliktów po śmierci spadkodawcy. Każdy błąd formalny lub niejasny zapis może spowodować, że testament zostanie uznany za nieważny, a majątek zostanie podzielony według przepisów ustawy o dziedziczeniu ustawowym. Natomiast błędy, które nie powodują nieważności testamentu, mogą wpływać na skuteczność testamentu, próby podważania go w sądzie, różne interpretacje dotyczące jego zapisów i ostatniej woli testatora.

Podsumowanie

Testament własnoręczny jest prostym i skutecznym sposobem wyrażenia ostatniej woli. Jednak, aby mieć pewność, że będzie ważny:

• Napisz testament w całości ręcznie własnym pismem,
• Podpisz go własnoręcznie,
• Podaj datę i miejsce sporządzenia,
• Wskazuj spadkobierców i zapisobierców wyraźnie i jednoznacznie,
• Opisz udziały spadkobierców oraz majątek w sposób precyzyjny, unikając ogólników.

Dzięki temu testament spełni wymogi prawa, a spadkobiercy unikną niepotrzebnych sporów i długotrwałego postępowania sądowego.

Jeśli potrzebujesz pomocy w sporządzeniu testamentu, skontaktuj się ze mną.

Śmierć kogoś bliskiego to nie tylko trudny moment, lecz często konieczność zajęcia się formalnościami i uregulowania spraw majątkowych.

Prawdopodobnie prędzej czy później w swoim życiu usłyszysz o postępowaniu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku.

Postępowanie to toczy się przed sądem i ma na celu potwierdzenie, kto jest spadkobiercą po zmarłym. Jeśli jest kilku spadkobierców, sąd wskazuje również, w jakich częściach (udziałach) poszczególni spadkobiercy dziedziczą spadek. Postępowanie toczy się na wniosek, czyli aby sąd wszczął taką procedurę potrzebne jest złożenie odpowiedniego wniosku. Sąd wydaje postanowienie, w którym formalnie wskazuje, kto jest spadkobiercą po danej osobie. Jest to bardzo ważny dokument, ponieważ bez niego trudno jest cokolwiek zrobić z odziedziczonym majątkiem, na przykład sprzedać nieruchomość czy wypłacić pieniądze z konta zmarłego.

Kto może zainicjować taką sprawę? I od czego zacząć?

Czasami moi Klienci przychodzą z przekonaniem, że wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć jedynie spadkobierca.

Nic bardziej mylnego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a konkretnie z art. 1025 § 1 k.c. wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć osoba mająca w tym interes.

Co to właściwie oznacza?

To znaczy, że wydanie przez sąd postanowienia może mieć wpływ na prawa lub sytuację osoby, która taki wniosek składa. Innymi słowy, brak postanowienia spadkowego stanowi dla określonej osoby lub podmiotu przeszkodę do realizacji jego praw.

Na przykład, jeśli sąd potwierdzi, że to Ty dziedziczysz, możesz przejąć dom, spłacić długi albo dochodzić zachowku. Jeśli nie jesteś spadkobiercą, ale pożyczyłeś zmarłemu pieniądze, możesz chcieć wiedzieć, kto teraz odpowiada za spłatę długu, aby zgłosić się do tej osoby po odzyskanie pieniędzy lub założyć sprawę sądową o zapłatę.

Katalog osób uprawnionych do złożenia wniosku

Nie istnieje zamknięty katalog osób czy podmiotów, które mogą złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Przepis został tak sformułowany, aby można było w zależności od konkretnego przypadku i okoliczności danej sprawy, ocenić czy dana osoba ma interes w złożeniu takiego wniosku.

Przede wszystkim taki interes mają osoby, które uważają, że są spadkobiercami. Jeżeli zaś wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa jakikolwiek inny podmiot, to wówczas sąd będzie sprawdzał, czy w danej sytuacji ten podmiot ma interes, aby złożyć wniosek.

Do najważniejszych osób i podmiotów, które mogą złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku należą:

• spadkobiercy ustawowi (np. dzieci, małżonek, rodzice),
• spadkobiercy testamentowi (wskazani w testamencie),
• spadkobiercy spadkobierców (np. dzieci zmarłego spadkobiercy),
• zapisobiercy i dalsi zapisobiercy,
• zapisobiercy windykacyjni,
• uprawnieni do zachowku,
• wierzyciele zmarłego spadkodawcy (np. bank),
• wierzyciele spadkobierców,
• wierzyciele zapisobierców,
• osoby, które kupiły udział w spadku lub spadek,
• współwłaściciele nieruchomości jeśli jeden ze współwłaścicieli zmarł,
• wspólnik w spółce, jeśli zmarł jeden ze wspólników.

W jakim celu składa się taki wniosek?

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie jest obowiązkowy, lecz w praktyce często konieczny. Bez formalnego potwierdzenia, kto jest spadkobiercą trudno sprzedać lub podzielić majątek, uregulować długi zmarłego, wypłacić pieniądze z konta zmarłego spadkodawcy.

Wniosek można złożyć w dowolnym momencie, ponieważ nie ma żadnego konkretnego terminu na jego złożenie.

Z doświadczenia wiem jednak, że im szybciej tym lepiej, gdyż można wtedy łatwiej załatwić formalności i uporządkować sprawy po zmarłym.

Jak złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?

Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca pobytu zmarłego. Do wniosku trzeba dołączyć:

• akt zgonu spadkodawcy,
• testament (jeśli istnieje),
• odpisy aktów urodzenia/małżeństwa,
• dane wszystkich potencjalnych spadkobierców.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku to pierwszy krok do uporządkowania spraw po śmierci bliskiej osoby.

Czy zawsze trzeba iść do sądu?

Nie.

Masz dwie możliwości:

1. sąd – złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku,
2. notariusz – może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia. Z takiej możliwości mogą skorzystać spadkobiercy zmarłego. Kiedy? Co do zasady, jeśli wszyscy spadkobiercy są zgodni i są w stanie wszyscy razem stawić się u notariusza. Wówczas jest to szybka i prosta opcja.

Masz wątpliwości, czy możesz złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku? Nie wiesz jak wygląda postępowanie i co musisz przygotować? Skontaktuj się ze mną. Wyjaśnię Ci krok po kroku, jakie masz możliwości i jak mogę Ci pomóc.

Spadek. Wielu osobom słowo to kojarzy się głównie z domem, mieszkaniem i pieniędzmi. Czy faktycznie to główne albo jedyne rzeczy, które mogą wchodzić w skład spadku? Niekoniecznie.

Spadek to coś więcej niż tylko majątek. Zdarza się, że razem z nim dziedziczy się także długi.

Zacznijmy od początku. Słowo spadek ma swoją definicję w kodeksie cywilnym. Zgodnie z nią spadek to prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, które przysługują spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzą na spadkobierców w drodze dziedziczenia.

Co jest kluczowe w tej definicji? Że są to zarówno prawa majątkowe jak i obowiązki majątkowe, czyli wszystko, co jest dobrem materialnym i co można wycenić w pieniądzach.

Do praw majątkowych należą aktywa, takie jak mieszkanie, samochód, oszczędności.

Do zobowiązań majątkowych należą pasywa, na przykład kredyt, pożyczka, niezapłacone podatki wobec urzędu skarbowego.

Nie chodzi więc tylko o to, co możesz otrzymać, ale także o to, co trzeba ewentualnie spłacić.

Skład spadku może być bardzo różny w zależności od tego, co posiadał zmarły.

Do najczęściej występujących aktywów majątku spadkowego należą:

• prawo własności lub współwłasności nieruchomości: domy, mieszkania, działki, garaże, udziały w nieruchomościach,
• prawo własności lub współwłasności rzeczy ruchomych: samochody, sprzęt elektroniczny, meble, biżuteria, dzieła sztuki, przedmioty wartościowe,
• spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu,
• środki finansowe: pieniądze na rachunkach bankowych, lokatach,
• obligacje, akcje,
• inne prawa majątkowe: udziały w spółkach, autorskie prawa majątkowe, prawo z weksla lub czeku.

Jeśli chodzi o długi wchodzące w skład spadku, można podzielić je na dwie kategorie.

Do najczęściej występujących długów spadkowych istniejących w chwili śmierci spadkodawcy należą:

• kredyty, pożyczki,
• niezapłacone rachunki,
• zaległy czynsz najmu,
• zaległości podatkowe,
• zaległości w ZUS,
• poręczenia (jeśli zmarły ich udzielił),
• zaległe zasądzone a niezapłacone alimenty.

Do kategorii długów spadkowych, które powstały po śmierci spadkodawcy, należą:

• koszty pogrzebu spadkodawcy w zakresie, w jakim pogrzeb odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku,
• koszty postępowania spadkowego,
• roszczenia o zachowek,
• obowiązek wykonania zapisów zwykłych,
• obowiązek wykonania poleceń.

Co nie wchodzi w skład spadku?

Według przepisów kodeksu cywilnego w skład spadku nie wchodzą prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Tytułem przykładu można tutaj wskazać: dobra osobiste, uprawnienie do renty, służebność osobistą, autorskie prawa osobiste, środki pieniężne z polisy ubezpieczeniowej.

Pamiętaj, że długi wchodzą w skład spadku na równi z aktywami.

Warto więc sprawdzić skład spadku przed podjęciem decyzji o jego przyjęciu lub odrzuceniu.